Το Joystick.com.gr δίνει την ευκαιρία στους αναγνώστες του να γίνουν αρθρογράφοι δημοσιεύοντας τις απόψεις τους. Στο σημερινό άρθρo, ο Λαγωνικάκης Φραγκίσκος (Poexania) μας αναλύει με το δικό του γλαφυρό τρόπο το φαινόμενο του φετιχισμού στα Video Games.
Πριν ξεκινήσω να παραθέτω τους προβληματισμούς μου ας περιγράψω λίγο γενικότερα τι ορίζεται ως φετιχισμός. Ας αρχίσουμε από τον θείο Μαρξ. Ο Καρλ Μαρξ μίλησε για μια έννοια που την ονόμασε «φετιχισμό του εμπορεύματος», τι σημαίνει όμως αυτό; Πολύ χοντρικά για τον Μαρξ, σε συνθήκες καπιταλισμού τα πράγματα παράγονται δευτερευόντως για να ικανοποιήσουν ανθρώπινες ανάγκες (πχ ή τροφή για να μας χορτάσει, το ρούχο για να μας ζεστάνει κλπ) και πρωτίστως για να πουληθούν ως εμπορεύματα. Δηλαδή με λίγα λόγια η κινητήριος δύναμη πίσω από την παραγωγή δεν είναι να ξεπεινάσει ή να γιατρευτεί ο κόσμος αλλά να υπάρξει κερδοφορία για αυτούς που επιχειρούν μέσω της αγοράς. Οπότε το αγαθό αποκτά μια αξία η οποία μοιάζει να βρίσκεται πέρα και πάνω από τις ιδιότητες του ως φυσικό προϊόν, την εμπορική αξία. Έτσι το φαί, τα ρούχα, τα μέσα μεταφοράς μπαίνουν όλα σε μια μεγάλη φετιχιστική κατηγορία, αυτή του εμπορεύματος. Υπό μία έννοια όλα τα αγαθά γίνονται ένα αγαθό δηλαδή χρήμα, δηλαδή φετίχ. Για έναν πρωτόγονο ένα μήλο είχε μόνο αξία ως διατροφικό αγαθό, για εμάς έχει και αξία πώλησης η οποία υπάρχει επειδή υπάρχει ένα ιστορικά προσδιορισμένο σύστημα παραγωγής που λέγεται καπιταλισμός.
Στις αρχαίες θρησκείες φετιχ ήταν ένα αντικείμενο που στις συνειδήσεις των πιστών είχε κάποιου είδους μαγικές ιδιότητες πέραν από τις όποιες φυσικές του. Δηλαδή στο τοτέμ, η μορφή της αλεπούς συμβόλιζε ένα ζωικό πνεύμα και όχι το ίδιο το ζώο αλεπού. Στην δική μας θρησκεία πχ φετίχ είναι ο σταυρός, ο οποίος συμβολίζει πράγματα τα οποία δεν εξαρτώνται από το υλικό που είναι φτιαγμένος πχ, πράγματα που δεν ανάγονται στις φυσικές του ιδιότητες. Πνευματικά, ένας χρυσός σταυρός και ένας ξύλινος έχουν τις ίδιες ακριβώς ιδιότητες. Υπάρχουν όμως και εξωθρησκευτικά φετίχ, ας πάρουμε για παράδειγμα το i-phone. Ένα i-phone σε αντίθεση με άλλα κινητά που έχουν παραπλήσιες ή και ανώτερες τεχνικές ιδιότητες απολαμβάνει ένα status. Οι άνθρωποι δηλαδή είναι διατεθειμένοι να δώσουν περισσότερα για να το αποκτήσουν από ότι θα έδιναν για ένα άλλο ανάλογων δυνατοτήτων κινητό. Μια μπάλα ποδοσφαίρου είναι μια μπάλα ποδοσφαίρου, μια μπάλα ποδοσφαίρου με υπογραφή του Ronaldo είναι φετίχ. Φετίχ είναι και το χρήμα, διότι στην πραγματικότητα είναι ένα κομμάτι χαρτί το οποίο επειδή η κοινωνία του αναγνωρίζει μια «μεταφυσική» αξία αυτό αντί να κάνει 10 λεπτά που θα έκανε το χαρτί και η εκτύπωση, αξίζει τελικά το ποσό που αναγράφεται στις γωνίες του.
Πάμε τώρα στα games…
Η αξία χρήσης ενός παιχνιδιού για εμάς τους gamer είναι να το πάρουμε και να παίξουμε, αντίστοιχα όπως για έναν άνθρωπο που δεν είναι έμπορος το να αγοράσει ένα μήλο θα το αγόραζε λογικά για να το φάει. Αν πάρει ένα μήλο για να το βάλει στη φρουτιέρα να φαίνεται σαν στολίδι μέχρι να σαπίσει τότε το μήλο για αυτό αποκτά μια κατά κάποιο τρόπο φετιχιστική αξία. Δηλαδή συμβολίζει για αυτόν που το έχει ένα πρότυπο ομορφιάς και του αρέσει να το έχει στη φρουτιέρα για να το βλέπει ή να το δείχνει σε άλλους όπως θα έκανε και με ένα μπουκέτο λουλούδια μέσα σε ένα βάζο. Αντίστοιχα, η φετιχιστική διάσταση ενός βιντεοπαιχνιδιού είναι να το αγοράσεις να μην το βγάλεις καν από το περιτύλιγμα, να αποθηκεύσεις το κουτάκι σε μια βιτρίνα και να μην το παίξεις ποτέ. Φυσικά μπορεί και να το ανοίξεις να το παίξεις και να το βάλεις μετά στη βιτρίνα έτσι ώστε το παιχνίδι αυτό να έχει ικανοποιήσει και την αξία του σαν μέσο ψυχαγωγίας αλλά να λειτουργεί και ως φετίχ. Βέβαια το να μην το ανοίξεις καθόλου μπορεί να έχει δυο σημασίες, η μια είναι το να είσαι συλλέκτης και να θέλεις να το έχεις στην συλλογή σου, η άλλη είναι να θέλεις να το μεταπωλήσεις όταν θα είναι σπάνιο για να βγάλεις λεφτά. Στην πρώτη περίπτωση είσαι φετιχιστής, στη δεύτερη είσαι έμπορας και εκμεταλλεύεσαι την αξία του ως φετίχ για να βγάλεις χρήματα. Πάντως πάνω στην ιδέα του παιχνιδιού ως φετίχ η βιομηχανία έχει εξαπλωθεί και δεν πουλάει μόνο τα παιχνίδια αυτά καθ αυτά, αλλά και πανάκριβες ειδικές collectors edition που έχουν μέσα τους προϊόντα φετίχ όπως κονκάρδες κούπες, φιγούρες κλπ, το οποία φυσικά μπορούν να πωλούνται και ξεχωριστά. Εκτός όμως από τα φυσικά φετίχ προϊόντα υπάρχει και εμπόριο digital φετίχ αγαθών, όπως είναι για παράδειγμα τα cosmetics.
Με μήλον της έριδος τις digital και physical εκδόσεις των παιχνιδιών υπάρχει στον χώρο των gamers μια μεγάλη διαμάχη τα τελευταία χρόνια ανάμεσα σε αυτούς που είναι οπαδοί της μιας ή της άλλης κατηγορίας. Θα έλεγα ότι χοντρικά όσοι ενδιαφέρονται αποκλειστικά για την αξία χρήσης ενός παιχνιδιού ίσως προτιμούν την digital έκδοση αφού αυτό που τους νοιάζει είναι ΚΥΡΙΩΣ να παίξουν. Όσοι έχουν [και] τις ανησυχίες ενός συλλέκτη τείνουν να προτιμούν την φυσική μορφή. Τα επιχειρήματα και των δυο πολλά και διάφορα. Αυτοί ας πούμε που προτιμούν digital σου λένε ότι θέλουν να αποφεύγουν να ψάχνουν για χώρους αποθήκευσης, ότι το δισκάκι μπορεί και να χαλάσει ή ότι δεν θέλουν να μπαινοβγάζουν δισκάκια όλη την ώρα. Όσοι ενδιαφέρονται για physical σου λένε ότι μπορούν να το μεταπωλήσουν, ότι τους αρέσει να κατέχουν το παιχνίδι σε φυσική μορφή και όχι απλά μια υπόσχεση σε ένα server ή ότι έτσι διασώζονται παλιά παιχνίδια τα οποία μετά από κάποιο καιρό δεν μπορείς να τα βρεις να τα αγοράσεις στην αγορά ούτε σε physical ούτε σε digital.
Δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν έχουν και οι δυο τα δίκια τους, όμως στην σύγχρονη βιομηχανία παιχνιδιών και οι δυο αυτές μεγάλες κατηγορίες παιχτών πλήττονται από τις εξελίξεις. Αυτοί ας πούμε που αγοράζουν digital δεν τους εγγυάται κανείς ότι τα παιχνίδια τους θα μπορούν να τα παίζουν σε 10 χρόνια, σε 5 χρόνια ή ακόμη και μετά από μήνες. Υπάρχει η συνήθεια σε όλο και περισσότερα παιχνίδια να χρειάζεται να είσαι online σε servers της μαμάς εταιρίας για να τα παίζεις, άμα όμως σταματήσει η υποστήριξη τι κάνεις; Λίγα είναι εκείνα τα παιχνίδια που τα αγοράζει ο κόσμος full price και μετά από 2-3-5 μήνες ή έχουν αδειάσει οι servers άρα δεν έχει με ποιόν να παίζει ή έχουν κλείσει άρα δεν έχει καν που να παίξει; Αυτό φυσικά παίρνει μπάλα και τις φυσικές μορφές, γιατί τι να το κάνεις το δισκάκι άμα το παιχνίδι χρειάζεται online server και αυτός έχει κλείσει (η αλήθεια είναι ότι μπορείς να το κάνεις σουβέρ για την μπύρα, μια καθόλου φετιχιστική και απολύως πρακτική χρήση). Επίσης, κατά πόσο τα δισκάκια στις μέρες μας έχουν πραγματικά μέσα το παιχνίδι; Πολλά με το που τα βάζεις στην κονσόλα πάει και σου κάνει 50 – 100 giga update, αλλιώς δεν σε αφήνει να παίξεις, άρα πάλι σουβέρ. Πόσο μάλλον όταν μερικά κουτιά παιχνιδιών δεν έχουν καν δισκάκι μέσα αλλά ένα μίζερο serial number για να κάνεις το παιχνίδι claim ή ούτε καν αυτό. Στην παραπάνω περίπτωση η physical έκδοση σου είναι το απόλυτο φετίχ, αφού η μόνη αξία που έχει είναι να την έχεις στο ράφι και να την χαζεύεις ή να την πουλήσεις σε κάποιον άλλο για να την έχει στο ράφι και να την χαζεύει.
Το γενικότερο ερώτημα λοιπόν που προκύπτει έχοντας υπόψη τα παραπάνω είναι το τι μας ανήκει πραγματικά όταν αγοράζουμε ένα game. Είναι ένα δισκάκι που όμως αυτόνομα δεν μπορεί να παίξει αλλά χρειάζεται και τον server άρα γίνεται σουβέρ; Είναι ένα digital προϊόν του οποίου η εταιρία που το αγοράσουμε όποτε θέλει τραβάει την πρίζα και όχι απλά μένουμε με αέρα κοπανιστό αλλά πίνουμε και την μπύρα μας λερώνοντας το τραπέζι; Μήπως τελικά ούτε στην μια ούτε στην άλλη περίπτωση δεν μας ανήκει το προϊόν απλά εξαγοράζουμε το δικαίωμα να παίζουμε για κάποιο χρόνο που και αυτός δεν ξέρουμε πόσος μπορεί να είναι (να μου πεις και ένα αυτοκίνητο να αγοράσεις δεν θα σου χαλάσει κάποτε, touché); Είναι λοιπόν καταδικασμένα τα σύγχρονα παιχνίδια, εξαιτίας της φύσης της διανομής και χρήσης τους να εξαφανίζονται μετά από κάποια χρόνια και να μην γίνεται να παιχτούν με κανένα [τουλάχιστον συμβατικό] τρόπο; Υπάρχουν θα πει κάποιος πάντα και οι πλάγιες οδοί όπως η πειρατεία και τα emulators όμως για έναν μη power user ή έναν κάτοχο κονσόλας αυτοί οι διάδρομοι είναι κλειστοί και όπως πάει το πράγμα κάποια video games μετά από χρόνια δεν θα μπορούμε να τα παίξουμε ούτε στα μουσεία.
Μήπως τελικά το πρόβλημα για όλα αυτά –για να επιστρέψουμε και στον Μαρξ- ξεκινάει από το ότι τα παιχνίδια δεν παράγονται με σκοπό να παιχτούν αλλά με σκοπό να πουληθούν; Αυτό σημαίνει ότι τους ενδιαφέρει κυρίως να τα αγοράζουμε και όχι να τα παίζουμε και ότι όσο τα αγοράζουμε παρά τις όποιες τζιριτζάντζουλες κάνουν οι εταιρίες αυτές θα συνεχίσουν να κάνουν τζιριτζάντζουλες και σκασίλα τους μεγάλη. Είναι ή δεν είναι αδικία για τον gamer να δίνει 80 ευρώ για να αγοράζει ένα παιχνίδι as a service και μετά από 3 μήνες να κλείνουν οι servers και να έχουν πάει τα λεφτά στο βρόντο; Έχει καμιά επίπτωση η εταιρία σε αυτό, υπάρχουν νόμοι που να ορίζουν ότι σε τέτοιες περιπτώσεις το παιχνίδι πρέπει να γίνει refund;
Θέλω να πω ότι η πλάστιγγα για το ποιος έχει τη δύναμη σε αυτήν την βιομηχανία και του ποιος καθορίζει το πώς που και πως θα πουλιούνται τα παιχνίδια, γέρνει όλο και περισσότερο προς την πλευρά των πωλητών και εμείς σε μεγάλο βαθμό τα τρώμε όλα αμάσητα ή τέλοσπάντων τα περισσότερα! Μήπως τελικά όλο αυτό το hype, που αποτελεί την απόλυτη ενσάρκωση του φετιχισμού, μας βάζει να χώνουμε το χέρι στην τσέπη πριν καλά – καλά μάθουμε τι αγοράσαμε με τις προπαραγγελίες; Μήπως αγοράζουμε απλά μια θολή υπόσχεση ότι κάτι θα παίξουμε για κάποιο χρόνο και ότι στην πραγματικότητα δεν μας ανήκει. Λίγες είναι οι φορές που ο οποιοσδήποτε από εμάς αγόρασε ένα παιχνίδι απλά και μόνο επειδή έλεγαν όλοι ότι ΘΑ είναι γαμάτο και τελικά δεν το έπαιξε ποτέ; Ο καθένας με τα φετίχ του και με τις ανωμαλίες του θα μου πείτε και δεν θα διαφωνήσω, όμως μην οδηγούμαστε εξαιτίας τους, να είμαστε ανεγκέφαλοι καταναλωτές και έρμαια.
Λαγωνικάκης Φραγκίσκος (Poexania)
To blog μου poexania.wordpress.com
Η συντακτική ομάδα θα διαβάζει και θα αξιολογεί τα κείμενα που θα μας στέλνετε στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Joystick (jimmy.gigas@joystick.com.gr) . Και τα καλύτερα κείμενα θα δημοσιεύονται καθημερινά στο joystick community blog.
